The Universe in a Nutshell

Hôm thứ 7 đi nhà sách Nguyễn Văn Cừ, tìm được cuốn Vũ trụ trong vỏ hạt dẻ của Stephan Hawking. Không ngờ rằng nó đã được dịch sang tiếng Việt rồi. Mua ngay không chút suy nghĩ với dự định mình sẽ đọc nó nhanh thôi. Lâu rồi, nhớ vật lý quá!

Dự định không thành hiện thực nổi. Tốn buổi tối T7 và ngày CN mà chỉ đọc được chương 3. :(

Quyển sách mang lại cho mình nhiều hứng thú đặc biệt là về thiên tài Einstein.

Năm 1948 khi nhà nước Isarel được hình thành, những người Do Thái đề nghị ông nắm chức vụ tổng thống, Einstein đã từ chối với lý do "Chính trị là tạm thời, còn phương trình mới là vĩnh cửu". Đúng là con người không tham quyền lực và không chịu khuất phục trước quyền lực.

Thưở còn sống, Einstein đã không chấp nhận thuyết lượng tử. Thuyết lương tử có chứa (hay chấp nhận) các yếu tố ngẫu nhiên. Ông nói "Chúa không chơi trò xúc xắc".

Hawking có những diễn giải hết sức độc đáo. Ngày trước đọc cuốn "Vật Lý đại chúng" mình cũng có gặp những cách lý luận tuyệt như vậy. Những phương trình được lý giải hết sức triết học. Và từ đó họ lập luận theo nhiều phát biểu khác nhau, không đơn giản như những diễn giải của sách giáo khoa hiện nay.

Lấy ví dụ về vận tốc. Ai cũng biết rằng vận tốc được tính bằng công thức quãng đường chia cho thời gian để đi đoạn đường đó. Vậy phát biểu rằng "tôi chạy từ tp HCM ra Vũng Tàu với vận tốc 50km/h" thì hiểu được; nhưng nói, "tôi đang chạy với vận tốc 50km/h" thì nghe vô nghĩa. Theo công thức, vận tốc được xác định trong một thời khoản nên nói vận tốc tại một thời điểm là vô nghĩa nếu không có những giải thích thêm về vi phân.

Tương tự cho gia tốc, nếu nói rằng gia tốc được tính bằng hiệu của vận tốc tại 2 thời điểm chia cho thời gian thì đại lượng này vô nghĩa. Tại sao không đưa thêm khái niệm "siêu gia tốc" bằng hiệu của 2 gia tốc chia cho thời gian. ;)

Hawking có đưa ra những luận điểm giải thích về định luật van vật hấp dẫn của Newton. Để xác định lực chúng ta biết rằng F = ma. Ông diễn giải, nếu nói rằng quả táo rơi xuống đầu Newton bởi một lực hấp dẫn F thì theo công thức trên, chúng ta cũng có thể xem rằng Newton và trái đất có một gia tốc đi lên để đụng trái táo. Và điều này dẫn đến nghịch lý nếu 2 người ngồi ở 2 cực đối nhau của trái đất sẽ ngày càng xa nhau để đụng quả táo :); trong khi thật tế thì khoảng cách của họ không đổi.

Từ lập luận này, Hawking dẫn dụ đế khái niệm về thời gian tương đối. tới đây thì hết chịu nổi. :">. Những giải thích tiếp theo về không-thời gian cong, nghịch lý anh em sinh đôi v.v... vượt quá sức tưởng tượng :D.

Tuy nhiên, "dù có bị giam cầm trong vỏ hạt dẻ, nhưng ta vẫn tự coi mình là chúa tể của khoảng không vô tận" (Shakespear, Hamlet, hồi 2, màn 2). Hawking vẫn đang lao vào nghiên cứu miệt mài. Tôi vẫn khâm phục tài năng của ông, cho dù ông bị liệt nửa người, không thể nói chuyện được, nhưng sức sống và trí tưởng tượng lại vượt xa đến như vậy. Quả thật là đáng ngưỡng mộ. Stephan William Hawking.